เนื้องอกของไขสันหลัง (Spinal Tumor)

พอ.นพ.ศุภกิจ สงวนดีกุล
เนื้องอกไขสันหลังก่อให้เกิดภาวะกดทับไขสันหลังและรากประสาทซึ่งมีความสำคัญ ถ้าตรวจวินิจฉัยและรักษารวดเร็วทันเวลาผลการผ่าตัดมักจะดีเยี่ยม
ระบาดวิทยา
   เนื้องอกของไขสันหลังพบได้น้อยกว่าในสมอง 1: 5
   เนื้องอกเกิดในเยื่อบุไขสันหลัง พบได้บ่อยกว่าเนื้องอกนอกเยื่อบุไขสันหลัง(Intradural tumor
:Extradural 3 : 2)
   มักเกิดในวัยกลางคน, ผู้ใหญ่มากกว่าเด็ก ถ้าเกิดในเด็ก การพยากรณ์โรคมักเลวกว่า
   เพศ ชายมากกว่าเพศหญิง (ยกเว้น Meningioma ชาย : หญิง = 1 : 5 )
   ระดับที่พบบ่อยที่สุด คือ ระดับ อก (Thoracic)
การจำแนกประเภท (Classification)
แบ่งเป็น 2 กลุ่ม ตามตำแหน่ง
1. เนื้องอกเกิดนอกเยื่อบุไขสันหลัง(Extradural spinal tumor)
2. เนื้องอกเกิดในเยื่อบุไขสันหลัง(Intradural spinal tumor)แบ่งได้อีก 2 พวก
              เกิดนอกไขสันหลัง (Extramedullary)
              เกิดในไขสันหลัง (Intramedullary)
1.เนื้องอกนอกเยื่อบุไขสันหลัง (Extrdural tumor) ที่พบบ่อยที่สุด คือ มะเร็งที่แพร่กระจายจากที่อื่น metastasis tumor(จากปอดพบได้มากที่สุด จากที่อื่นๆ : เต้านม, ไต, ต่อมไทรอยด์, ต่อมลูกหมาก)
                เนื้องอกของปลอกประสาทไขสันหลัง Neurinoma หรือ Schwannoma
                เนื้องอกของ Leptomininges (Meningioma)
2.เนื้องอกในเยื่อบุไขสันหลัง (Intradural tumor)  แบ่งย่อยอีกเป็น 2 แบบ
          2.1เนื้องอกเกิดนอกไขสันหลัง (Extramedullary tumor) ที่พบบ่อย คือ เนื้องอกของปลอกประสาทไขสันหลัง, meningioma
          2.2เนื้องอกเกิดในไขสันหลัง(Intramedullary tumor)ที่พบบ่อยคือ Astrocytoma,Ependymoma
อาการแสดงทางคลีนิก (Clinical manifestation)
1.ปวด เป็นอาการที่พบบ่อยที่สุด เกิดจากไขสันหลัง, รากประสาทถูกกด มักปวดตอนกลางคืน
2.อาการที่เกิดจากการสูญเสียหน้าที่ของไขสันหลัง (Neurological deficit) ได้แก่ อ่อนแรง (motor), การรับความรู้สึกเสียไป (sensory) ระบบประสาทอัตโนมัติผิดปกติ (Autonomic dysfunction) อาการแสดงของไขสันหลังเสียหน้าที่บางส่วน (Incomplete cord symdrome) ขึ้นกับตำแหน่งที่ถูกกด ได้แก่ Anterior, Posterior, Central, Brown Sequard หากเป็นรุนแรงหรือได้รับการรักษาไม่ทันเวลา อาจเสียหน้าที่ของไขสันหลังทั้งหมด (complete cord  lesion),อาการกล้ามเนื้อหูรูดกระเพาะปัสสาวะและทวารหนักเสีย  พบได้ในเนื้องอกระดับล่างของไขสันหลัง (conus medullasis) รากประสาทส่วนปลาย (cauda equina)
การวินิจฉัย
    จากการซักประวัติ, ตรวจร่างกายทางระบบประสาท ร่วมกับ x-ray, CT-scan, หรือ MRI สามารถให้การวินิจฉัยได้
    จำเป็นต้องผ่าตัดเอาก้อนเนื้องอกมาตรวจทางห้องปฏิบัติการ เพื่อให้ทราบชนิดของเนื้องอก (tissue diagnosis)
    ควรระวังในผู้ป่วยที่เป็นมะเร็งปอด,เต้านม,ไต,ไทรอยด์,ต่อมลูกหมากอาการปวดหลังอาจเป็นอาการนำของมะเร็งแพร่กระจายไปสันหลัง
การรักษา
1.ในผู้ป่วยที่ไขสันหลังเสียหน้าที่โดยสิ้นเชิง (complete cord lesion) และทราบชนิดของเนื้องอกที่แพร่กระจาย
(metastasis) การรักษาเป็นเพียงทุเลาอาการ(Palliative treatment)เท่านั้น
2.การผ่าตัดรักษา
2.1)ผ่าตัดเอาก้อนเนื้องอกออก (laminectomy,Corpectomy and removed tumor) ควรรีบทำในผู้ป่วยที่ไขสันหลังเสียหน้าที่เพียงบางส่วน เพื่อให้การฟื้นตัวของไขสันหลังได้ดีขึ้นและให้ทราบชนิดของเนื้องอก
2.2)ผ่าตัดรักษากระดูกสันหลังเสียความมั่นคง(Spinal instability) ในรายที่เนื้องอกแพร่กระจายมาทำลายกระดูก(Vertebral body)ทำให้กระดูกสันหลังเสียความมั่นคงจำเป็นต้องผ่าตัดใส่อุปกรณ์ยึดกระดูกสันหลัง(ORIF)
3.การฉายรังสีรักษา ในมะเร็งที่แพร่กระจายมายังไขสันหลัง (metastasis tumor)และเป็นเนื้องอกที่ตอบสนองดีต่อการฉายรังสีรักษา
4.การให้เคมีบำบัด รักษาทั้งเนื้องอกแหล่งกำเนิด(Primary)และมะเร็งที่แพร่กระจายมายังไขสันหลัง(Metastasis tumor) และเนื้องอกที่ไม่ตอบสนองต่อการฉายรังสีรักษา
5.กายภาพบำบัด ฟื้นฟูผู้ป่วยให้สามารถช่วยตนเองได้มากที่สุด
การพยากรณ์โรค (Prognosis)  ขึ้นอยู่กับ
1.ชนิดของเนื้องอกเนื้องอกชนิดไม่ร้าย ซึ่งสามารถผ่าตัดออกได้หมด มีการพยากรณ์โรคดีกว่าเนื้องอกชนิดร้ายแรง (Metastasis)
2.อาการ ในระบบกล้ามเนื้อสั่งการ (motor) ก่อนให้การรักษา
                ผู้ป่วยเดินมาได้มากกว่า                          60%หลังผ่าตัดเดินกลับได้
                ผู้ป่วยอ่อนแรงขาสองข้าง (Paraparesis)   35%               หลังผ่าตัดเดินกลับได้
                ผู้ป่วยอัมพาต ขาสองข้าง (Paraplegia)     0 -25%หลังผ่าตัดเดินกลับได้
ดังนั้นจึงควรรีบให้การวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่ระยะแรก
3.ระดับของไขสันหลังที่เสียหน้าที่ยิ่งเนื้องอกเกิดในระดับสูงเท่าใด โอกาสเสี่ยงต่อความพิการมีมากขึ้น