จริยธรรมกับการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม(Ethic & Behavioral change)

บทนำ 

อดีตยุคกรีกการแพทย์ได้รับการยอมรับและประชาชนนับถือแพทย์เสมือนเทพเจ้า และเชื่อว่าเทพเจ้าแห่งการแพทย์(Asclepius) แพทย์คนแรกที่ช่วยเยียวยารักษาผู้เจ็บป่วยให้หายจากโรค ได้ถ่ายทอดความรู้สืบทอดกันมา สัญลักษณ์ทางการแพทย์เป็นรูปที่มาจากไม้เท้ารูปงู แพทย์ในยุคนั้นจะดำรงตนประกอบวิชาชีพให้บริสุทธิดุจเดียวกับเทพเจ้าหรือนักบวช มีคำปฏิญาณตนเพื่อดำรงตนเป็นแพทย์ที่ดี(Hippocratic oath) สืบทอดมานับพันปี การรักษาโรคเป็นการทำบุญ ไม่มุ่งหวังผลประโยชน์จากคนป่วย  

ยุคสุเมเรียนมีการกำหนดโทษกฎหมาย สุเมเรียนซึ่งมีความยุติธรรมมาก เป็นกฏตาต่อตา ฟันต่อฟัน เพื่อกำราบคนทำผิด อย่างรุนแรง นักโทษผู้ฆ่าผู้อื่นโดยเจตนาต้องถูกฆ่าตายตกไปตามกัน แพทย์ยุคนั้นจึงระมัดระวังไม่ประมาทในการผ่าตัด การจะผ่าตัดรักษาผู้ป่วยต้องกระทำอย่างรอบคอบหากกระทำให้คนปกติเดินมาถึงแก่ความตายแพทย์ต้องตายดุจเดียวกับนักโทษเช่นกัน ดังนั้นแพทย์ในอดีตจะดำรงเป็นคนดี ส่วนคนที่ไม่ดีก็จะได้รับโทษด้วยความยุติธรรม

  ปัจจุบันมีความเสื่อมทางจริยธรรมคนใช้วิชาชีพเพื่อแสวงผลประโยชน์ก่อให้เกิดปัญหา ทั้งจากระบบบริการทางการแพทย์ และ ความผิดพลาดส่วนบุคคลดังที่ปรากฏเป็นข่าวอย่างมากมาย  รากเหง้าของปัญหามาจากความเสื่อมถอยในการปลูกฝังคุณธรรม แพทย์ส่วนใหญ่ดำรงตนเป็นคนดีเพราะเข้าใจจุดกำเนิดของการแพทย์ แพทย์เพียงส่วนน้อยที่ก่อปัญหาและกระทบต่อสังคมแพทย์โดยรวม แม้ในประเทศที่พัฒนาแล้วเช่นสหรัฐอเมริกาซึ่งมีกระบวนการยุติธรรมที่ดีก็มีปัญหาการฟ้องร้องอย่างมากและเป็นมูลค่ามหาศาลหลายล้านเหรียญสหรัฐ เกิดระบบประกันการฟ้องร้องซึ่งไม่สามารถแก้ปัญหาที่รากเหง้า

ควรแก้ปัญหาที่รากเหง้าพัฒนาระบบการศึกษาที่ปลูกฝังคุณธรรมตั้งแต่เด็ก ระดับครอบครัว จนถึงแพทยศาสตร์ศึกษาไม่ควรละเลยสิ่งที่เรียกว่าศิลปะแห่งการรักษาโรคหรือที่เรียกว่าจริยธรรม ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญของการเป็นแพทย์และเป็นมนุษย์ หากแพทย์ไม่เข้าว่าวิชาชีพแพทย์นั้นสืบทอดมาจากเทพเจ้าได้รับความศรัทธาจากผู้ป่วย ไม่กระทำตนตามคำปฏิญานก็จะไม่แตกต่างจากนักโทษหรือปิศาจซึ่งสมควรแก่การรับโทษ ปัจจุบันยุคสังคมข้อมูลข่าวสารการกระทำใดๆไม่เป็นความลับ(ไม่มีความลับในโลก)และยากแก่การปกปิด คนทั้งโลกสามารถรับรู้ค้นหาข้อมูลอย่างรวดเร็ว

การจะดำรงเกียรติแห่งวิชาชีพให้เป็นที่ศรัทธาและเป็นที่พึ่งของประชาชนผู้ทุกข์ยาก ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบที่สำคัญที่สุดเสมือนหัวใจ ความฉลาดหรือจริยธรรม ซึ่งแสดงออกเป็นพฤติกรรมเฉพาะบุคคล คนที่ได้รับ1.)การปลูกฝังคุณธรรมตั้งแต่เด็ก และ2.)ได้รับการอบรมจริยธรรมทางคลินิก เห็นประโยชน์ของการกระทำอย่างมีจริยธรรมและโทษของการกระทำที่ไร้จริยธรรม จะมีพฤติกรรมการแสดงออกที่เหมาะสมทั้งคำพูดและการกระทำ เป็นคนดีเสียสละไม่เห็นแก่ตัวเห็นอกเห็นใจผู้อื่น รักษาผู้ป่วยด้วยเมตตาจิตที่จะให้เขาหายจากโรคและมีความสุขในการทำความดี เป็นครูที่เป็นแบบอย่างที่ดี มีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลอื่นดี มีความรับผิดชอบเมื่อเกิดข้อผิดพลาดรู้จักแก้ไขไม่ทำผิดซ้ำ มีความซื่อสัตย์ แตกต่างอย่างชัดเจนจากคนที่ขาดการอบรมตั้งแต่เด็กและไม่สนใจหรือไม่อบรมจริยธรรมทางคลินิกมักเป็นคนเห็นแก่ตัวไม่เคยพิจารณาตนเองว่ากระทำสิ่งผิดและไม่คิดแก้ไข โทษใส่ความผู้อื่นเพื่อให้ตนพ้นโทษ มุ่งหวังเพียงผลประโยชน์ ชื่อเสียงและเกียรติยศ 

การศึกษาวิจัยด้านจริยธรรมมีน้อยหรือไม่มีในหลายสถาบันทางการแพทย์เกิดการละเลยก่อปัญหาแล้วกลับมาได้รับความสนใจใหม่เมื่อเกิดปัญหาร้ายแรง เช่น คดีฟ้องร้อง  มีคนฉลาดริเริ่มแก้ปัญหาที่รากเหง้าอย่างเป็นรูปธรรม เช่น คณะอนุกรรมจริยธรรมราชวิทยาลัยศัลยแพทย์แห่งประเทศไทย เริ่มจัดทำ แนวทางศัลยปฏิบัติที่ดีเพื่อเป็นหลักการทำงานและดำรงตนเป็นศัลยแพทย์ที่ดี และเผยแพร่แก่ศัลยแพทย์ทั้งประเทศไทย มีการให้รางวัลยกย่องแพทย์ผู้ทำความดี มีการหาต้นแบบครูแพทย์ที่ดี มีการอบรมจริยธรรมแพทย์ประจำบ้านศัลยกรรมชั้นปีที่1  ,ริเริ่มสร้างมาตรฐานความปลอดภัยผู้ป่วยศัลยกรรม,การเผยแพร่ผ่านสื่อต่างๆทั้งการประชุมวิชาการและอินเตอร์เนต,มีโครงการที่จะพัฒนาจริยธรรมอื่นๆอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ผู้ป่วย ประชาชนมั่นใจและเชื่อถือศัลยแพทย์ ดังนั้นจะเห็นได้ว่าการแก้ปัญหาอย่างเป็นรูปธรรมได้เกิดขึ้นใน4ปีที่ผ่านมา เป็นการสร้างภาพลักษณ์ที่ดีแก่ศัลยแพทย์ อันเป็นปฏิบัติการจิตวิทยาเชิงรุกสร้างความรู้ความเข้าใจแก่ประชาชนทั้งประเทศเพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างแพทย์และผู้ป่วย แก้ไขวิกฤตศรัทธา  เมื่อประชาชนศรัทธาและมั่นใจ ก็ไม่เกิดปัญหาการฟ้องร้องเช่นที่เกิดในต่างประเทศ อย่างไรก็ตามควรส่งเสริมการศึกษาวิจัยและเผยแพร่องค์ความรู้ทางจริยธรรมอย่างต่อเนื่องต่อไป

การศึกษาวิจัยถึงผลกระทบด้านการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมทางคลินิก จากการเผยแพร่และการอบรมจริยธรรม(Ethic & Bahavioral change)  เปรียบเทียบระหว่างกลุ่มที่ได้รับการอบรมกับกลุ่มที่ไม่ได้รับหรือไม่สนใจที่จะอบรมช่วยให้เห็นการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของนักศึกษาแพทย์ แพทย์ประจำบ้าน อาจารย์แพทย์อย่างชัดเจน อันเป็นเป้าหมายของการอบรมจริยธรรมเพื่อเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผู้เรียนให้เป็นไปในทางที่ดีเหมาะสมกับการเป็นศัลยแพทย์ที่ดี (ไม่ใช่ผลการสอบเพียงอย่างเดียว ผลการสอบบ่งบอกถึงผู้เรียนรู้และสามารถตอบคำถามถูกต้องหรือไม่ ซึ่งผลงานวิจัยที่ได้กระทำมาก่อนหน้านี้ในเรื่องโครงการพัฒนาสื่อการเรียนผ่านสื่ออิเลกโทรนิกส์เรื่องจริยธรรมพบว่ากลุ่มทดลองที่ตั้งใจเรียนผ่านสื่อมีผลการเรียนและเจตนคติดีกว่ากลุ่มควบคุม ยังไม่ทราบผลการเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมซึ่งต้องใช้เวลาติดตามศึกษา)

 การศึกษาวิจัยเชิงพรรณนา รายงานผลจากการสังเกตพฤติกรรมทางคลินิก(Clinical observation report) นักศึกษาแพทย์ แพทย์ประจำบ้านศัลยกรรม อาจารย์แพทย์ ประชากรที่ศึกษา 40 คน: นักศึกษาแพทย์ชั้นปีที่5 แพทย์ประจำบ้านศัลยกรรม อาจารย์แพทย์ศัลยกรรมประสาท แบ่งกลุ่ม 2 กลุ่ม เปรียบเทียบต่างระยะเวลา(Historical comparative study) เปรียบเทียบระหว่าง1.)กลุ่มควบคุม(Non ethic group):ไม่ได้รับการอบรมจริยธรรม 2.)กลุ่มทดลอง(Ethic group)ระยะเวลาศึกษา 2ปี  มีการกำหนดและบันทึกพฤติกรรมการแสดงออกที่ดี และไม่ดี ข้อผิดพลาดร้ายแรงทางคลินิก ศึกษาพฤติกรรม การแก้ปัญหาทางคลินิก จากการปฏิบัติงาน ,การประชุม Morbidity&Mortality report,Monthly Report ซึ่งรายงานข้อผิดพลาดที่มีผลกระทบต่อการรักษาและการหาแนวทางแก้ปัญหา(Clinical decision making) บันทึกปัญหาทางจริยธรรมที่เกิดขึ้น,ผลการรักษาอัตราพิการ,ตาย เปรียบเทียบระหว่าง2กลุ่ม

ผลการวิจัย(Result)

    กลุ่มทดลองที่ได้รับการอบรมจริยธรรม(Ethic group)ไม่พบข้อผิดพลาดทางจริยธรรม พฤติกรรมการแสดงออกที่เหมาะสม(Good behavior: communication,sympathy-empathy,respectiveness,responsibility,high competency) ,มีผลการรักษาที่ดีกว่า(High success rate)อัตราตาย,พิการต่ำกว่า(Low morbidity&mortality, no surgical mortality), มีข้อผิดพลาดทางคลินิกต่ำกว่ากลุ่มควบคุม (Good clinical decision making)หรือถ้าเกิดปัญหารู้จักยอมรับข้อผิดพลาดและระมัดระวังไม่ให้เกิดข้อผิดพลาด(good responsibility ,Learn from the fault ,aware&prevention  of complication) สนใจศึกษาด้วยตนเอง(Enthusiasm of Continuous Medical learning )เพื่อพัฒนาความรู้และฝีมือผ่าตัด  90% ของกลุ่มมีพฤติกรรมที่ดีตรงตามเป้าหมายของการอบรม good behvior
      กลุ่มควบคุมที่ไม่ได้รับการอบรมจริยธรรม(Non ethic group) พฤติกรรมการแสดงออกที่ไม่เหมาะสม(Bad inappropriated behavior)ตรงข้ามกับพฤติกรรมที่เหมาะสมดังกล่าวข้างต้น หรือไม่แสดงพฤติกรรมที่ดีให้ปรากฏ


สรุป(Summary)
     การอบรมจริยธรรมมีเป้าหมายพื่อเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมผู้เรียนให้เป็นไปในทางที่ดีขึ้นเหมาะสมกับการเป็นศัลยแพทย์ที่ดี , รักการเรียนรู้ตลอดชีวิต(Enthusiasm of Continuous Medical learning), มีความรับผิดชอบ, รู้จักตนเอง,ปรับปรุงแก้ไขข้อผิดพลาด(Good clinical decision making ,good responsibility ,Learn from the fault ,aware&prevention  of complication), พฤติกรรมการแสดงออกที่เหมาะสม(Good behavior: communication,sympathy-empathy,respectiveness,responsibility,high competency) ,มีผลการรักษาที่ดีกว่า(High success rate)อัตราตาย,พิการต่ำกว่า(Low morbidity&mortality, no surgical mortality) ซึ่งสอดคล้องกับผลการวิจัยที่กลุ่มทดลองส่วนใหญ่มีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมในทางที่ดี กว่ากลุ่มควบคุม 

สิ่งที่สำคัญของการพัฒนาการศึกษาทุกระดับเน้นให้ผู้เรียนมีความฉลาด(Wisdom)ที่ซ่อนอยู่ในคุณธรรม(Moral,Ethic) รู้จักตนเอง,เรื่องราวรอบตัว ,รู้จักคิด มีพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้นสมกับความเป็นผู้รู้